Ongeduld bij cliënt en therapeut: En wat nu? Wat is de volgende stap?

En wat nu?
Dat is een vraag die ik vaak hoor in supervisie.
Wat is de volgende stap?
 
In de groepssupervisie van deze maand bracht een collega een casus in. Ze gaf aan dat haar cliënt inzicht in haar situatie begon te krijgen en dat ze zich als therapeut op dat moment afvroeg: en nu dan? Je hebt de situatie inzichtelijk, wat is dan het vervolg? Zou ik dan bijv. een bepaalde oefening kunnen inzetten om deze identificatie met die overtuiging te verzachten?
 
Ik snap haar ongeduld. Het feit dat de cliënt inzicht toont, wordt heel vaak gezien als het teken dat er kan overgegaan worden tot “echte actie”. Het is namelijk moeilijk om op je handen te blijven zitten als je iemand ziet lijden (ook voor mij). Het is ook moeilijk om op je handen te blijven zitten als jij al drie (of tien) sessies geleden wist wat de kern van de zaak is (ook voor mij).

Het lastige hiermee is dat je iedere keer botst op het dilemma: laat ik het de cliënt ervaren of vertel ik hem hoe het zit (als een soort psycho-educatie) zodat we daarna echt aan het werk kunnen. En dat is waar het voor mij ondertussen een no-brainer geworden is, ook al is het lastig, om niet te versnellen.

Mijn ervaring is dat het loont om het tempo van de cliënt te volgen. Hoe meer eigen ervaringen de cliënt kan linken aan het nieuwe inzicht, hoe dieper de connectie ermee is. Het maakt de kans groter dat de cliënt meer houvast heeft, in dat inzicht en alles wat er om heen hangt, als het weer een tijdje moeilijk wordt.
 
Veel mensen die met ACT werken zijn gewend om actiegericht aan de slag te gaan. Daar is op zich niets mis mee, als de timing en de functie van je interventie kloppen. In deze casus was de vraag : “ Een oefening kunnen inzetten om deze identificatie met die overtuiging te verzachten”.
 
Dat klinkt als een redelijke stap maar tegelijkertijd sluipt er een addertje onder het gras. “Verzachten” is in deze vraag namelijk functioneel hetzelfde als "iets verminderen". Het doel van de interventie wordt dan het ongemak "verminderen" door meer afstand tussen de cliënt en de overtuiging te creëren. Dat kan echter nooit de bedoeling zijn. Ongemak is een signaal. En het is ontzettend belangrijk dat we onze cliënten juist leren om de signalen die ze krijgen van hun lichaam (ervaringen en emoties) te horen. Want elk signaal betekent iets. En het is de taak van de cliënt om te leren begrijpen wat het betekent en of ze er iets mee moet doen.
 
Waar het om gaat is dat we de cliënt leren om perspectief te nemen op zichzelf in haar context (zelf-als-context). Dat is nodig om de signalen te kunnen lezen voor wat ze echt zijn. En om in te kunnen schatten of je net niets moet doen of juist wel iets. Om te weten of je dat alleen kan of dat je daar hulp bij nodig hebt.
 
In procesgericht werk zijn alle andere componenten van ACT gericht op het ondersteunen van dat proces, het leren zien van jezelf in je context (de huidige en de historische). Stappen die je daarin neemt zijn:

1.  het verhaal van de cliënt exploreren op zo'n manier dat de cliënt haar verhaal gaat zien zoals het werkelijk is (alle relevante details in plaats van de geautomatiseerde versie)
2. de cliënt erkenning, herkenning en mildheid bieden in dat proces, zodat de cliënt kan gaan oefenen met zelf herkennen,  erkennen en mild zijn.
3. de cliënt nieuwe afwegingen kan maken vanuit die (h)erkenning en met meer mildheid.

Al deze stappen hebben in principe menselijke dialoog nodig en niet per se oefeningen. Soms kunnen oefeningen dat proces versterken.

Als een cliënt werkelijk op het kruispunt tussen oud en nieuw gedrag staat en over de juiste vaardigheden beschikt, is inzicht genoeg om te weten welke afwegingen of wijzigingen er nodig zijn in het nieuwe gedrag.  Vaak merk ik echter dat dat niet zo is, en dan is de vraag waarom het bereikte inzicht onvoldoende is. En eigenlijk is dat dan je volgende onderzoeksvraag samen met de cliënt: Het lijkt zo logisch dat je het “gewoon” anders kan doen als het inzicht er is en toch lukt dat niet. Welk verhaal of welk gebrek aan vaardigheden houdt je cliënt alsnog tegen?
 
Met hartelijke groet,

Lieve

p.s. 1
Als deze mail je intrigeert, je doet nadenken of meer vragen oproept: dit is maar één van de thema's die langskomen tijdens de procesgerichte groepssupervisie
p.s. 2
Er is nog plaats in de Live dag (voor 150 euro!)

p.s. 3 Vind je het leuk om mijn blogs rechtstreeks in je mailbox te krijgen? Dan kan je hier inschrijven.