Grote stappen, snel thuis? Soms is het lastig om het proces voorrang te geven in therapie.

In de groepssupervisie van juni bracht een collega een casus in over een jonge vrouw die al heel vroeg in het contact (sessie 1 en 2) van de behandelaar een oplossing verwacht voor haar probleem en ‘afstandelijk en wat uit de hoogte wordt’ als dat niet onmiddellijk komt (‘ik heb hier niets aan’, ‘ik wil van jou horen hoe nu verder’).
Omdat het vaak voorkomt dat er snel resultaat verwacht wordt en dat vaak voorkomt dat de druk dan oploopt bij de behandelaar, heb ik aan deze collega toestemming gevraagd om de casus te gebruiken in deze nieuwsbrief. Ik ben heel blij dat dat mocht. Nogmaals dankjewel, bij deze.

De focus in het bespreken van deze casus lag bij de beleving en de reacties van de behandelaar omdat zij aangaf dat merkte dat ze dichtklapte op het moment dat ze geconfronteerd werd met zoveel druk en weerstand. Haar eerste reactie was om een stilte te laten vallen en meer uitleg te geven. Haar tweede reactie kwam pas thuis: verdriet over hoe het gelopen was en onvermogen en buikpijn over hoe nu verder.

Ik denk dat het heel vaak gebeurt in een nieuw contact dat er een mismatch lijkt te zijn tussen de verwachtingen van de cliënt en de mogelijkheden van de therapeut. Je hebt als therapeut, omdat de therapie nog zo pril, is een hele wereld van coping en eerdere ervaringen tegen je en dat vergeten we vaak.

Je kan bij de start eigenlijk niet veel meer doen dan je best en dat is zo oprecht mogelijk luisteren en zo oprecht mogelijk reageren. Dat betekent niet per se ‘eerlijk’ als in ‘de waarheid en niets dan de waarheid’. Het is namelijk nodig dat je je reacties afstemt op waar de cliënt is. (Niet elke cliënt verdraagt of vertrouwt grote betrokkenheid vanaf het eerste moment, niet elke cliënt kan bij zijn emoties (en dus ook niet bij de jouwe), niet elke cliënt herkent dat zijn probleem gelaagd is (ook al zie jij dat als behandelaar onmiddellijk))
Of het contact aanslaat in de eerste paar sessies heeft zeker zo veel met de geschiedenis van de cliënt te maken als met jouw vaardigheden. Je hebt in het begin namelijk nog geen grond om op te mogen werken.

Het lastige in zo’n situatie is dat je je cliënt nog niet kent en dat het moeilijk in te schatten is waarom ze doet wat ze doet. Het zou kunnen dat ze geschrokken is van haar eigen kwetsbaarheid en dat ze daarom meer afstand neemt in het tweede gesprek. Het zou ook kunnen dat ze hoopte dat jij onmiddellijk iets van de last zou kunnen wegnemen en dat is niet gebeurd.

Er zijn vast nog meer mogelijke verklaringen maar omdat er nog geen relatie is en dus geen veiligheid, kan je weinig anders doen dan eerlijk zijn over wat je ziet gebeuren. Ik zou haar vanuit jezelf feedback geven over het verschil tussen sessie 1 en 2 en over haar diepe wens om geholpen te worden (en wat jij wel en niet kan).

In het boek ACT met hoofd en hart staan veel voorbeelden van formuleringen of metaforen die je kunnen helpen om in de beginfase beter op één lijn te kunnen komen met je cliënt (en als je het hebt, zou ik je aanraden om in deze fase hoofdstuk 2 het stuk 2.3 De context voor ACT creëren nog eens te lezen)
 
Dit zijn drie richtingen die je kunnen helpen om meer aansluiting te vinden bij waar de cliënt is en tegelijkertijd de cliënt te laten weten dat jij anders werkt dan waar zij vanuit lijkt te gaan.

Wanneer pogingen tot verandering niet hebben gewerkt
Het lijkt me dat je beschrijft wat je al hebt geprobeerd en je lijkt heel erg je best te hebben gedaan om de gedachten en gevoelens die bij je opkomen te veranderen. Maar als ik heel eerlijk tegen je ben dan lijkt het niet echt goed te hebben gewerkt en ik denk dat er een deel van je is dat dat ook zo voelt. Misschien is het dan de moeite waard om een andere aanpak te overwegen. Het zou kunnen dat, als we op een bepaalde manier naar je situatie kijken, we zien dat de manier waarop je hebt geprobeerd om te veranderen,  een deel van het probleem is geworden, en geen deel van de oplossing, hoewel de inspanning bewonderenswaardig en doelgericht was,. En misschien is dat een oorzaak waardoor je verstrikt bent geraakt in je problemen en er zo in vastzit.
 
Roeren in een vies glas
Wat we in de eerste paar sessies gaan doen is vergelijkbaar met het schoonmaken van een vies glas dat er al een tijdje staat: er zit water in met onderin een vies laagje bezinksel. Zo is het nu ook ongeveer met jou. Aan de oppervlakte lijkt het goed met je te gaan, maar op een dieper niveau lijkt er iets zwaars en vuils te zitten dat een last voor je is. Het zal je waarschijnlijk niet verbazen dat roeren in dat bezinksel onderdeel is van wat we hier gaan doen. Dit betekent dat het water bovenin weer troebeler zal worden. Het is logisch dat je meer ongemak zult gaan voelen, als we het water minder doorzichtig maken door het vuil er doorheen te roeren. Dat is onderdeel van wat we misschien moeten doen om een goed idee te krijgen van hoe alle verschillende kanten van jou aanvoelen en hoe ze op dit moment op elkaar inwerken.

Sporten met een nieuwe trainer
In het begin zal de therapie aanvoelen als sporten met een nieuwe trainer. De trainer vraagt je om alles te doen op een andere manier dan je gewend bent en dat is verwarrend. Het zou kunnen dat een deel van je het gevoel krijgt dat je het allemaal niet echt onder de knie hebt. Dat je gaat twijfelen aan jezelf of aan de aanpak. Daarbij komt dat nieuwe trainingsvormen vaak nieuwe oefeningen met zich meebrengen wat de kans op spierpijn vergroot. Spieren die je nooit eerder hebt gevoeld gaan pijn doen. Dat kan frustrerend zijn terwijl je hard aan het werk bent om vooruit te komen. Het kan zelfs het voelen alsof je achteruit gaat en mogelijk ga je ook echt slechter voelen. Maar oefening baart kunst en vooruitgang doet soms pijn. Misschien is een zeker ongemak zelfs een van de manieren waarop je weet dat je vooruitgang boekt.

Je merkt vanzelf of je vooruit gaat en we zullen het allebei herkennen in je leven. Waar het om gaat is dat we daar niet zeker van kunnen zijn als we na elke training evalueren. Soms weet je pas of iets werkt nadat je het een tijdje gedaan hebt. Om de nieuwe aanpak de tijd en de ruimte te geven die nodig is om een echt te werken, zou ik graag willen dat we hier en nu een stevige verbintenis aangaan, in ieder geval in termen van tijd. Mijn voorstel is dat we starten met 10 sessies, één keer per week.

Is het okay voor jou dat we ons daar samen voor engageren? Wat ik daarmee wil bereiken is dat we een houvast hebben voor het geval je ongemak zou gaan ervaren en je denkt aan opgeven op een bepaald moment. Dat komt namelijk vaak voor bij een nieuwe trainingsaanpak.

Ik zeg niet dat alles wat je graag wil over tien weken bereikt zal zijn. Ik zeg alleen dat je tegen die tijd zal weten of de aanpak helpend is voor jou en dat we dan samen kunnen evalueren of we op de goede weg zijn. Dan kunnen we samen kiezen hoe we van daaruit verder gaan, gebaseerd op de ervaringen die we tussen nu en dan zullen opdoen.  

Ik hoop dat mijn gedachten over deze casus jullie inspireren.
Met hartelijke groet,

Lieve

p.s. 1
Als deze blog je intrigeert, je doet nadenken, meer vragen oproept: dit is maar één van de thema's die maandelijks langskomen tijdens de procesgerichte groepssupervisie. Iedereen is welkom om mee te komen doen. (als je wil checken of het bij jou past, mag je me altijd een berichtje sturen.)

p.s. 3 Vind je het leuk om mijn blogs rechtstreeks in je mailbox te krijgen? Dan kan je hier inschrijven.